Konu anlatımı · 9-12. sınıf · AYT · KPSS
Türk Edebiyatı Dönemleri: Kronoloji ve Özet
Türk edebiyatı, toplumun yaşadığı kültür ve medeniyet değişimlerine göre üç ana döneme ayrılır: İslamiyet öncesi, İslami dönem ve Batı etkisindeki dönem. Aşağıdaki tablo AYT edebiyat sorularının iskeletidir.
Burak Arslan · Türkçe Öğretmeni ve Eğitim Koçu · Güncelleme: Kasım 2026
Dönemler tablosu
| Dönem | Zaman | Öne çıkanlar |
|---|---|---|
| İslamiyet öncesi | 8. yüzyıla kadar sözlü; 8. yüzyıldan sonra yazılı | Koşuk, sagu, sav, destan; Orhun Abideleri |
| Geçiş dönemi | 11-12. yüzyıl | Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacip), Divânu Lügati't-Türk (Kaşgarlı Mahmut), Atabetü'l-Hakayık (Edip Ahmet Yükneki), Divan-ı Hikmet (Ahmet Yesevi) |
| Halk edebiyatı | 13. yüzyıldan itibaren | Anonim, âşık ve tekke kolları; hece ölçüsü |
| Divan edebiyatı | 13-19. yüzyıl | Aruz ölçüsü; gazel, kaside, mesnevi |
| Tanzimat | 1860-1896 | Tercüman-ı Ahval ile başlar; Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa |
| Servet-i Fünun (Edebiyat-ı Cedide) | 1896-1901 | Tevfik Fikret, Cenap Şahabettin, Halit Ziya Uşaklıgil |
| Fecr-i Âti | 1909-1912 | Bildiriyle ortaya çıkan ilk topluluk; Ahmet Haşim |
| Millî Edebiyat | 1911-1923 | Genç Kalemler dergisi; Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp, Ali Canip Yöntem |
| Cumhuriyet | 1923 sonrası | Beş Hececiler, Yedi Meşaleciler, Garip, İkinci Yeni |
Akılda tutulacak ilkeler
- Tanzimat edebiyatı, ilk özel gazete olan Tercüman-ı Ahval'in 1860'ta çıkmasıyla başlatılır.
- Fecr-i Âti'nin ilkesi “Sanat şahsi ve muhteremdir.” sözüyle özetlenir.
- Millî Edebiyat, 1911'de Selanik'te çıkan Genç Kalemler dergisindeki “Yeni Lisan” makalesiyle başlar; sade Türkçe ve hece ölçüsü savunulur.
Çözümlü örnek sorular
Özgün sorular
Soru 1
Tanzimat edebiyatının başlangıcı kabul edilen Tercüman-ı Ahval gazetesini kimler çıkarmıştır?
- A) Namık Kemal – Ziya Paşa
- B) Şinasi – Agâh Efendi
- C) Ahmet Mithat – Şemsettin Sami
- D) Tevfik Fikret – Halit Ziya
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: B · Tercüman-ı Ahval 1860'ta Şinasi ve Agâh Efendi tarafından çıkarılmıştır.
Soru 2
Kutadgu Bilig'in yazarı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kaşgarlı Mahmut
- B) Edip Ahmet Yükneki
- C) Yusuf Has Hacip
- D) Ahmet Yesevi
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: C · Kutadgu Bilig, 11. yüzyılda Yusuf Has Hacip tarafından yazılmış ilk siyasetnamedir.
Soru 3
Genç Kalemler dergisi hangi edebî dönemin başlangıcı sayılır?
- A) Servet-i Fünun
- B) Fecr-i Âti
- C) Millî Edebiyat
- D) Cumhuriyet
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: C · 1911'de Genç Kalemler'de yayımlanan “Yeni Lisan” makalesi Millî Edebiyat'ın başlangıcıdır.
Soru 4
“Sanat şahsi ve muhteremdir.” görüşü hangi topluluğa aittir?
- A) Tanzimat
- B) Servet-i Fünun
- C) Fecr-i Âti
- D) Beş Hececiler
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: C · Fecr-i Âti, edebiyatımızda bildiri yayımlayarak ortaya çıkan ilk topluluktur ve bu ilkeyi benimsemiştir.
Sık sorulanlar
Tanzimat edebiyatı ne zaman başlar?
1860'ta Şinasi ve Agâh Efendi'nin Tercüman-ı Ahval gazetesini çıkarmasıyla başladığı kabul edilir.
AYT edebiyatta dönemler neden önemlidir?
Yazar-eser eşleştirmesi, topluluk özellikleri ve ilkler dönem bilgisi üzerine kurulur. Kronolojiyi bilmek, soruların çoğunda seçenek elemeyi kolaylaştırır.
Bu konuyu birlikte çalışalım
Eksik kalan yeri bire bir derste, öğrencinin kendi sorularıyla kapatıyoruz. İstanbul'da yüz yüze, her yerden online.