dersimizvarmı? Hocaya Sor

9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 2. Tema: Anlam Arayışı

Konu ve tema

9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersinin bu konusunu kısaca özetledik; sonunda cevaplı 5 soru var.

Konu, bir metinde üzerinde durulan olay, durum, duygu ya da düşüncedir. “Bu metin neyi anlatıyor?” sorusunun cevabı konuyu verir. Konu somuttur ve sınırlandırılmıştır: bir annenin gurbetteki oğlunu beklemesi, köyünden ayrılan bir çocuğun yaşadıkları gibi.

Tema ise metnin bütününe yayılan temel duygu ya da düşüncenin en genel, soyut adıdır: özlem, yalnızlık, vatan sevgisi, ölüm, umut gibi. Aynı tema farklı konularla işlenebilir; örneğin özlem teması bir metinde anneye, bir başkasında çocukluğa duyulan özlem olarak karşımıza çıkar.

Şiirde tema çoğu zaman doğrudan söylenmez; sözcük seçimi, imgeler ve şiirin bıraktığı duygu üzerinden sezdirilir. Bu yüzden temayı bulmak için metnin tamamına bakmak gerekir.

Akılda kalsın

  • Konu: metinde ne anlatıldığı; somut ve sınırlıdır.
  • Tema: konunun dayandığı soyut ve genel duygu ya da düşünce.
  • Tema genellikle bir iki sözcükle (özlem, yalnızlık, kahramanlık) söylenir.
  • Aynı tema farklı konularla, aynı konu farklı bakış açılarıyla işlenebilir.

Kendini dene

5 soru

Önce cevabını yaz, sonra kontrol et.

1. Konu ile tema arasındaki temel fark nedir?

Cevabı göster

Konu metinde anlatılan somut ve sınırlı olay, durum ya da düşüncedir. Tema ise bu konunun dayandığı soyut ve genel duygu ya da düşüncedir.

2. Bir şiirde, yıllar önce ayrıldığı köyünü ve çocukluk arkadaşlarını anan bir kişinin duyguları dile getiriliyor. Bu şiirin teması ne olabilir?

Cevabı göster

Özlem (geçmişe ve memlekete duyulan özlem).

3. “Yalnızlık” bir konu mudur, tema mıdır? Bu sözcüğü sınırlandırarak bir konu yazınız.

Cevabı göster

Temadır. Konu örneği: büyük şehre yeni taşınan bir gencin okulda arkadaş edinememesi.

4. Bir şiirin temasını belirlerken nelere dikkat edilir?

Cevabı göster

Şiirin bütününe, tekrar eden sözcüklere ve imgelere, şiirin okurda bıraktığı duyguya bakılır; tek bir dizeden hareketle karar verilmez.

5. “Bir askerin cepheden annesine yazdığı mektuplar” ifadesi konu mudur, tema mıdır? Bu metinde hangi temalar işlenebilir?

Cevabı göster

Konudur. Bu konuyla vatan sevgisi, özlem ya da fedakârlık temaları işlenebilir.

Bir soru daha iste Çalışma programına ekle

Yukarıdaki sorular özgündür, dersimizvarmı? tarafından hazırlanmıştır.

Resmî kaynaklardan soru çöz

Aynı temadaki diğer konular

ana düşünce ve yardımcı düşünceana duyguyazarın tutumu ve yazma amacı

Bu konuda zorlanıyorsan

Bire bir derslerde eksik konuyu birlikte kapatıyor, haftalık programı öğrenciye göre kuruyoruz.

WhatsApp ile yazBu haftanın diğer konuları

Hazırlayan: Habib Burak Arslan, Türkçe öğretmeni ve eğitim koçu
Son güncelleme: 13 Kasım 2026