Konu Haritası

Gerçek anlam: sözcüğün ilk akla gelen anlamı. Yan anlam: gerçek anlamla ilgili yeni anlam (masanın ayağı). Mecaz anlam: gerçek anlamdan tümüyle uzaklaşma (soğuk davranmak). Terim anlam: bir bilim ya da sanat dalına özgü anlam.

Öznel yargı kişiden kişiye değişir; nesnel yargı kanıtlanabilir. Sık sorulan ilişkiler: neden-sonuç (için, -den dolayı), amaç-sonuç (-mek için, diye), koşul-sonuç (-se, -dikçe). Ayrıca karşılaştırma, varsayım, tahmin, pişmanlık gibi anlamlar sorulur.

Konu: paragrafta neden söz edildiği. Ana düşünce: yazarın asıl vermek istediği ileti. Yardımcı düşünceler ana düşünceyi destekler. Önce soru kökünü okuyup ne arandığını bilmek hız kazandırır.

Tablo, grafik ve görsellerde önce başlığı ve eksenleri okuyun, sonra seçenekleri tek tek veriyle karşılaştırın. Görselde olmayan bilgiye dayanan seçenek yanlıştır.

Benzetme: “buz gibi el”. Kişileştirme: insan dışı varlığa insan özelliği verme. Konuşturma: bu varlığı konuşturma. Abartma: olduğundan büyük ya da küçük gösterme. Karşıtlık: zıt kavramları birlikte kullanma.

Olay yazıları: hikâye, roman, masal, destan. Düşünce yazıları: makale, deneme, fıkra, eleştiri, söyleşi. Kişisel yaşamı konu alanlar: anı, günlük, mektup, gezi yazısı, biyografi, otobiyografi.

Fiilden türeyen ama kip ve kişi eki almayan sözcüklerdir. İsim-fiil (-ma, -ış, -mak): “okumak”. Sıfat-fiil (-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş) bir ismi niteler: “koşan çocuk”. Zarf-fiil (-ince, -ip, -arak, -ken, -madan…) fiili niteler: “gelince”.

Önce yüklem, sonra özne bulunur. Nesne: “neyi, kimi” (belirtili) ya da “ne” (belirtisiz). Dolaylı tümleç: “kime, nerede, nereden”. Zarf tümleci: “nasıl, ne zaman, niçin”. Söz grupları bölünmez.

Özneye göre: etken, edilgen (yapan belli değil), dönüşlü (özne işi kendine yapar), işteş (karşılıklı). Nesneye göre: geçişli, geçişsiz, oldurgan (uyu- → uyut-), ettirgen (oku- → okut-).

Yüklemine göre isim ve fiil cümlesi. Ögelerin dizilişine göre kurallı (yüklem sonda) ve devrik. Anlamına göre olumlu, olumsuz, soru, ünlem. Yapısına göre basit, birleşik, sıralı, bağlı.

Bağlaç olan de / da ve ki ayrı yazılır; soru eki mi ayrı yazılır. “Her şey, bir şey” ayrı; “birkaç, hiçbir, herkes” bitişik. Özel ada gelen çekim eki kesmeyle ayrılır: Ankara'ya.

Virgül eş görevli sözcükleri ve sıralı cümleleri ayırır. Noktalı virgül virgüllü grupları ayırır. İki nokta açıklama ya da örnekten önce gelir. Kesme işareti özel adlara gelen çekim eklerini ayırır.

Anlama dayalı: gereksiz sözcük, yanlış anlamda sözcük, çelişen sözler, mantık hatası. Yapıya dayalı: özne-yüklem uyumsuzluğu, öge eksikliği, ek yanlışlığı, tamlama hatası.

Bir sayıyı kalansız bölen sayılar çarpanlarıdır. EBOB ortak çarpanların en büyüğü, EKOK ortak katların en küçüğüdür. Örnek: 12 ve 18 için EBOB 6, EKOK 36'dır. EBOB'u 1 olan sayılar aralarında asaldır.

aⁿ, a'nın n kez kendisiyle çarpımıdır. a⁰ = 1 (a ≠ 0), a⁻ⁿ = 1/aⁿ. Tabanlar aynıysa çarpmada üsler toplanır, bölmede çıkarılır: 2³·2⁴ = 2⁷. Çok büyük ve çok küçük sayılar bilimsel gösterimle a·10ⁿ (1 ≤ a < 10) biçiminde yazılır.

√a, karesi a olan negatif olmayan sayıdır: √49 = 7. √a·√b = √(a·b). Kök dışına çıkarma: √50 = 5√2. Toplama ve çıkarma yalnızca kök içleri aynı olan terimlerde yapılır: 3√2 + 5√2 = 8√2.

Temel özdeşlikler: (a+b)² = a² + 2ab + b², (a−b)² = a² − 2ab + b², a² − b² = (a−b)(a+b). Çarpanlara ayırmada önce ortak çarpan paranteze alınır, sonra özdeşliklerden yararlanılır.

y = mx + n biçimindeki denklemlerin grafiği bir doğrudur. m eğimdir, n doğrunun y eksenini kestiği noktadır. Eğim = dikey değişim / yatay değişim. Eğim pozitifse doğru sağa doğru yükselir, negatifse alçalır.

<, >, ≤, ≥ işaretleriyle kurulur. Her iki tarafa aynı sayı eklenir ya da çıkarılırsa yön değişmez. Negatif bir sayıyla çarpılır ya da bölünürse eşitsizlik yön değiştirir: −2x > 6 ise x < −3.

Veriler çizgi, sütun ve daire grafiğiyle gösterilir. Zaman içindeki değişim için çizgi, karşılaştırma için sütun, bütün içindeki pay için daire grafiği uygundur. Daire grafiğinde açı = (veri / toplam) · 360°.

Olasılık = istenen durum sayısı / tüm durum sayısı. Değer 0 ile 1 arasındadır; imkânsız olayın olasılığı 0, kesin olayın 1'dir. Örnek: Zarda çift sayı gelme olasılığı 3/6 = 1/2'dir.

İç açılar toplamı 180°'dir. Üçgen eşitsizliği: bir kenar, diğer iki kenarın farkından büyük, toplamından küçüktür. Dik üçgende Pisagor bağıntısı: a² + b² = c². Büyük açının karşısında uzun kenar bulunur.

Eş şekillerin karşılıklı kenarları ve açıları eşittir. Benzer şekillerin açıları eşit, kenarları orantılıdır; bu orana benzerlik oranı denir. Benzerlik oranı k ise alanlar oranı k²'dir.

Öteleme: şekil kaydırılır. Yansıma: şeklin bir doğruya göre simetriği alınır. x eksenine göre yansımada (x, y) → (x, −y), y eksenine göre (x, y) → (−x, y) olur. Bu dönüşümlerde şeklin boyutu değişmez.

Dik prizma: hacim = taban alanı · yükseklik. Dik silindir: hacim = πr²h, yanal alan = 2πrh. Dik piramit ve koni: hacim = (taban alanı · yükseklik) / 3.

Mevsimler, Dünya'nın eksen eğikliği ve Güneş çevresindeki dolanımı sonucu oluşur; Dünya'nın Güneş'e uzaklığıyla ilgili değildir. Hava olayları kısa süreli ve dar alanlıdır; iklim geniş bölgede uzun yılların ortalamasıdır.

Yapı sıralaması küçükten büyüğe: nükleotid → gen → DNA → kromozom. DNA'da A ile T, G ile C eşleşir. Mutasyon kalıtsal olabilir; modifikasyon çevre etkisiyle olur, kalıtsal değildir. Adaptasyon kalıtsal uyumdur.

Katı basıncı = kuvvet / yüzey alanı. Ağırlık artarsa basınç artar, yüzey büyürse azalır. Sıvı basıncı derinliğe ve sıvının yoğunluğuna bağlıdır; kabın şekline bağlı değildir. Açık hava basıncı yükseldikçe azalır.

Periyodik sistemde 7 periyot, 18 grup vardır; elementler metal, ametal ve yarı metal olarak sınıflanır. Kimyasal değişimde yeni madde oluşur. Asitlerin pH değeri 7'den küçük, bazların 7'den büyüktür.

İş kolaylığı sağlar; işten ve enerjiden kazanç sağlamaz. Kuvvetten kazanç varsa yoldan kayıp vardır. Türleri: kaldıraç, sabit ve hareketli makara, palanga, eğik düzlem, çıkrık, dişli çarklar, kasnaklar.

Besin zincirinde üretici → tüketici → ayrıştırıcı sırası vardır; enerji her basamakta azalır. Fotosentez: su + karbondioksit → besin + oksijen. Solunum besinden enerji elde etmedir. Madde döngüleri: su, karbon, azot, oksijen.

Aynı yükler birbirini iter, zıt yükler çeker. Elektriklenme türleri: sürtünme, dokunma, etki. Topraklama fazla yükün toprağa aktarılmasıdır. Elektrik enerjisi ısı, ışık ve hareket enerjisine dönüşür.

Mustafa Kemal 1881'de Selanik'te doğdu. Selanik, Manastır, İstanbul ve Sofya fikir hayatını etkiledi. Trablusgarp, Çanakkale ve Kafkas cephelerinde görev yaptı; Çanakkale onu ülke çapında tanıttı.

Mondros Ateşkesi (1918) sonrası işgaller başladı. 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkıldı. Sırayla Havza ve Amasya genelgeleri, Erzurum ve Sivas kongreleri yapıldı; 23 Nisan 1920'de TBMM açıldı.

Doğu Cephesi: Gümrü Antlaşması. Güney Cephesi: Kuvayımilliye direnişi. Batı Cephesi: I. ve II. İnönü, Kütahya-Eskişehir, Sakarya, Büyük Taarruz. Savaş Mudanya Ateşkesi ve Lozan Antlaşması (1923) ile sonuçlandı.

Siyasi: saltanatın kaldırılması, cumhuriyetin ilanı, halifeliğin kaldırılması. Hukuk: Medeni Kanun. Eğitim: Tevhid-i Tedrisat, Harf İnkılabı. Altı ilke: cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik, inkılapçılık.

İlk parti Cumhuriyet Halk Fırkası'dır. Çok partili hayata geçiş denemeleri: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924) ve Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930). Şeyh Sait İsyanı ve Menemen Olayı rejime yönelik tehditlerdir.

Temel ilke “Yurtta sulh, cihanda sulh”tur. Başlıca gelişmeler: nüfus mübadelesi, Musul sorunu, Milletler Cemiyetine giriş (1932), Balkan Antantı (1934), Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936), Sadabat Paktı (1937), Hatay'ın anavatana katılması (1939).

Atatürk 10 Kasım 1938'de hayatını kaybetti; yerine İsmet İnönü cumhurbaşkanı seçildi. Türkiye II. Dünya Savaşı'na fiilen katılmadı. 1946'da çok partili hayata geçildi, 1950'de iktidar seçimle değişti.

Kader, Allah'ın her şeyi bir ölçüyle belirlemesi; kaza, belirlenenin zamanı gelince gerçekleşmesidir. İnsan irade sahibidir ve yaptıklarından sorumludur. Tevekkül, gereken çabayı gösterdikten sonra sonucu Allah'a bırakmaktır.

Zekât, dinen zengin sayılanların yılda bir kez malının belirli bir bölümünü ihtiyaç sahiplerine vermesidir; farzdır. Sadaka gönüllü yapılan her türlü iyilik ve yardımdır. İkisi de paylaşmayı ve toplumsal dayanışmayı güçlendirir.

Din; bireye anlam ve huzur, topluma birlik ve dayanışma kazandırır. İslam'ın korumayı amaçladığı beş temel değer: can, akıl, din, nesil ve mal.

Hz. Muhammed “üsve-i hasene”, yani güzel örnektir. Öne çıkan özellikleri: doğruluk, güvenilirlik (el-Emin), merhamet, adalet, sabır, cesaret ve danışarak karar verme.

Kur'an 114 sureden oluşur; yaklaşık 23 yılda indirilmiştir. Hz. Ebubekir döneminde kitap hâline getirilmiş, Hz. Osman döneminde çoğaltılmıştır. Ana konuları: inanç, ibadet, ahlak ve kıssalar.

Davet etme, kabul ve reddetme kalıpları: Would you like to…? / I'd love to. / I'm sorry, but I can't. Arkadaşlık sıfatları: honest, loyal, supportive, reliable.

Düzenli etkinlikler Simple Present ile anlatılır. Sıklık zarfları: always, usually, often, sometimes, rarely, never. Tercih bildirme: I prefer pop music to rock.

Tarif verirken sıra bildiren sözcükler: first, then, next, after that, finally. Yaygın fiiller: chop, slice, peel, mix, boil, fry, bake, pour.

Telefon kalıpları: May I speak to…? / Hold on, please. / Would you like to leave a message? / I'll call back later.

İnternet alışkanlıkları ve çevrim içi güvenlik konuşulur. Sözcükler: download, upload, sign in, log off, account, password, search engine, social network.

Karşılaştırma: more exciting than, the most dangerous. Tercih: I'd rather go rafting than skiing. Sporlar: rafting, hang-gliding, caving, scuba diving.

Gezilen yerler ve deneyimler anlatılır; Present Perfect ile deneyim sorulur: Have you ever been to…? Sözcükler: historic sites, ancient, fascinating, accommodation.

Sorumluluk bildirme: must, have to, should; be responsible for. Ev işleri: do the laundry, wash the dishes, take out the garbage, make the bed, tidy up.

Geçmişteki buluşlar Simple Past ile, süregelen eylemler Present Continuous ile anlatılır. Sözcükler: invent, discover, experiment, laboratory, scientist.

Tahmin: will. Olası sonuçlar: If we don't save water, we will have a drought. Sözcükler: earthquake, flood, drought, hurricane, volcanic eruption, landslide.

Gerçek anlam: sözcüğün ilk akla gelen anlamı. Yan anlam: gerçek anlamla ilgili yeni anlam (masanın ayağı). Mecaz anlam: gerçek anlamdan tümüyle uzaklaşma (soğuk davranmak). Terim anlam: bir bilim ya da sanat dalına özgü anlam.

Öznel yargı kişiden kişiye değişir; nesnel yargı kanıtlanabilir. Sık sorulan ilişkiler: neden-sonuç (için, -den dolayı), amaç-sonuç (-mek için, diye), koşul-sonuç (-se, -dikçe). Ayrıca karşılaştırma, varsayım, tahmin, pişmanlık gibi anlamlar sorulur.

Konu: paragrafta neden söz edildiği. Ana düşünce: yazarın asıl vermek istediği ileti. Yardımcı düşünceler ana düşünceyi destekler. Önce soru kökünü okuyup ne arandığını bilmek hız kazandırır.

Benzetme: “buz gibi el”. Kişileştirme: insan dışı varlığa insan özelliği verme. Konuşturma: bu varlığı konuşturma. Abartma: olduğundan büyük ya da küçük gösterme. Karşıtlık: zıt kavramları birlikte kullanma.

Deyim: çoğunlukla mecaz anlamlı, kalıplaşmış söz öbeği; yargı bildirmez (göz atmak). Atasözü: deneyime dayanan, öğüt veren, yargı bildiren kalıplaşmış cümle (Damlaya damlaya göl olur).

Ünsüz yumuşaması: kitap → kitabı. Ünsüz benzeşmesi: dolap → dolapta. Ünlü düşmesi: burun → burnu. Ünlü daralması: başla- → başlıyor. Kaynaştırma: masa-s-ı, oda-y-a.

Basit: yapım eki almamış (çiçekler). Türemiş: yapım eki almış (gözlük, sevgi). Birleşik: iki sözcük birleşmiş (başkent). Yapım eki anlamı değiştirir, çekim eki değiştirmez.

Varlıklara verilen addır. Özel – cins, somut – soyut, tekil – çoğul – topluluk olarak sınıflanır. İsim tamlamaları: belirtili (kapının kolu), belirtisiz (kapı kolu), zincirleme.

İsmi niteleyen ya da belirten sözcüklerdir. Niteleme sıfatı: “kırmızı kalem”. Belirtme sıfatları: işaret (bu ev), sayı (üç kitap), belgisiz (bazı insanlar), soru (hangi gün). İsimden önce gelmezse sıfat olmaz.

İsmin yerini tutan sözcüklerdir. Kişi (ben, sen), işaret (bu, şu, o), belgisiz (herkes, bazıları), soru (kim, ne) zamirleri; ek hâlinde ilgi zamiri (-ki: seninki) ve iyelik zamirleri.

Fiilleri, fiilimsileri, sıfatları ya da başka zarfları niteleyen sözcüklerdir. Durum (hızlı koştu), zaman (dün geldi), yer-yön (içeri girdi), miktar (çok güzel), soru (neden sustun?) zarfları.

Edat: tek başına anlamı olmayan, sözcükler arasında ilgi kuran sözcük (gibi, için, kadar, ile). Bağlaç: sözcükleri ya da cümleleri bağlar (ve, ama, çünkü, de, ki). Ünlem: duygu ya da seslenme bildirir (Eyvah!).

Haber kipleri zaman bildirir: görülen geçmiş (-di), duyulan geçmiş (-miş), şimdiki (-yor), gelecek (-ecek), geniş (-r). Dilek kipleri: gereklilik (-meli), istek (-e), dilek-şart (-se), emir.

İki görevi vardır: isim soylu sözcükleri yüklem yapar (öğrenciydi, güzelmiş, evdeyse, çalışkandır) ve basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapar (geliyordu, gelmişti, gelirse).

Fiilden türeyen ama kip ve kişi eki almayan sözcüklerdir. İsim-fiil (-ma, -ış, -mak): “okumak”. Sıfat-fiil (-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş) bir ismi niteler: “koşan çocuk”. Zarf-fiil (-ince, -ip, -arak, -ken, -madan…) fiili niteler: “gelince”.

Özneye göre: etken, edilgen (yapan belli değil), dönüşlü (özne işi kendine yapar), işteş (karşılıklı). Nesneye göre: geçişli, geçişsiz, oldurgan (uyu- → uyut-), ettirgen (oku- → okut-).

Önce yüklem, sonra özne bulunur. Nesne: “neyi, kimi” (belirtili) ya da “ne” (belirtisiz). Dolaylı tümleç: “kime, nerede, nereden”. Zarf tümleci: “nasıl, ne zaman, niçin”. Söz grupları bölünmez.

Yüklemine göre isim ve fiil cümlesi. Ögelerin dizilişine göre kurallı (yüklem sonda) ve devrik. Anlamına göre olumlu, olumsuz, soru, ünlem. Yapısına göre basit, birleşik, sıralı, bağlı.

Bağlaç olan de / da ve ki ayrı yazılır; soru eki mi ayrı yazılır. “Her şey, bir şey” ayrı; “birkaç, hiçbir, herkes” bitişik. Özel ada gelen çekim eki kesmeyle ayrılır: Ankara'ya.

Virgül eş görevli sözcükleri ve sıralı cümleleri ayırır. Noktalı virgül virgüllü grupları ayırır. İki nokta açıklama ya da örnekten önce gelir. Kesme işareti özel adlara gelen çekim eklerini ayırır.

Anlama dayalı: gereksiz sözcük, yanlış anlamda sözcük, çelişen sözler, mantık hatası. Yapıya dayalı: özne-yüklem uyumsuzluğu, öge eksikliği, ek yanlışlığı, tamlama hatası.

Sayı kümeleri: doğal ⊂ tam ⊂ rasyonel ⊂ gerçek sayılar. Tek ve çift sayılar, ardışık sayılar, asal sayılar (en küçüğü 2) ve işlem önceliği bu konunun temelidir. Ardışık n sayının toplamı: n(n+1)/2.

İki basamaklı ab sayısı 10a + b, üç basamaklı abc sayısı 100a + 10b + c biçiminde çözümlenir. Örnek: ab + ba = 11(a + b), ab − ba = 9(a − b).

Bölünen = bölen · bölüm + kalan; kalan bölenden küçüktür. Kurallar: son rakam çiftse 2'ye, rakamlar toplamı 3'ün katıysa 3'e, son iki basamak 4'ün katıysa 4'e, son rakam 0 ya da 5 ise 5'e, rakamlar toplamı 9'un katıysa 9'a bölünür.

a/b biçiminde yazılabilen sayılardır (b ≠ 0). Toplama ve çıkarmada payda eşitlenir; çarpmada pay payla, payda paydayla çarpılır; bölmede ikinci kesir ters çevrilip çarpılır. Her rasyonel sayının ondalık açılımı sonlu ya da devirlidir.

aᵐ·aⁿ = aᵐ⁺ⁿ, (aᵐ)ⁿ = aᵐⁿ, a⁻ⁿ = 1/aⁿ. Kök, kesirli üs demektir: ⁿ√a = a^(1/n). Paydayı kökten kurtarmak için pay ve payda eşlenikle çarpılır.

a/b = c/d ise a·d = b·c (içler dışlar çarpımı). Doğru orantıda biri artarken diğeri de artar (y = kx); ters orantıda biri artarken diğeri azalır (x·y = k).

Türleri: sayı, kesir, yaş, işçi, hareket, yüzde, kâr-zarar, karışım. Yöntem: bilinmeyene x de, denklemi kur, çöz, sonucu kontrol et. Yol = hız · zaman; işçi problemlerinde birim zamanda yapılan iş toplanır.

Birleşim (A ∪ B), kesişim (A ∩ B), fark (A − B). s(A ∪ B) = s(A) + s(B) − s(A ∩ B). n elemanlı bir kümenin alt küme sayısı 2ⁿ'dir.

Tanım kümesindeki her elemanı değer kümesinde yalnız bir elemana eşleyen bağıntıdır. Bire bir: farklı elemanların görüntüleri farklıdır. Örten: görüntü kümesi değer kümesine eşittir. Bileşke: (f∘g)(x) = f(g(x)).

P(A) = istenen durum sayısı / tüm durum sayısı; 0 ≤ P(A) ≤ 1. Bir olayın olmama olasılığı 1 − P(A)'dır. Bağımsız iki olayın birlikte gerçekleşme olasılığı P(A)·P(B)'dir.

İç açılar toplamı 180°'dir. Üçgen eşitsizliği: bir kenar, diğer iki kenarın farkından büyük, toplamından küçüktür. Dik üçgende Pisagor bağıntısı: a² + b² = c². Büyük açının karşısında uzun kenar bulunur.

İç açılar toplamı 360°'dir. Alanlar: dikdörtgen a·b, kare a², paralelkenar taban · yükseklik, yamuk (alt taban + üst taban) · yükseklik / 2, eşkenar dörtgen köşegenler çarpımı / 2.

Çevre = 2πr, alan = πr². Merkez açı gördüğü yayın ölçüsüne, çevre açı gördüğü yayın yarısına eşittir. Çapı gören çevre açı 90°'dir. Teğet, değme noktasında yarıçapa diktir.

Sürat = yol / zaman; hız yönlü, sürat yönsüz büyüklüktür. Newton yasaları: eylemsizlik, F = m·a, etki-tepki. Sürtünme kuvveti hareketi zorlaştırır ve yüzeyin cinsine bağlıdır.

İş = kuvvet · yol (kuvvet yönünde). Kinetik enerji = ½mv², potansiyel enerji = mgh. Sürtünme yoksa mekanik enerji korunur. Güç = iş / zaman.

Sıcaklık termometreyle ölçülür ve enerji değildir; ısı sıcaklık farkı nedeniyle aktarılan enerjidir. Q = m·c·ΔT. Hâl değişimi sırasında sıcaklık sabit kalır. Isı; iletim, konveksiyon ve ışımayla yayılır.

Ohm yasası: V = I·R. Seri bağlamada akım aynıdır ve dirençler toplanır; paralel bağlamada gerilim aynıdır ve eşdeğer direnç küçülür. Güç = V·I.

Yansımada gelme açısı yansıma açısına eşittir. Düz aynada görüntü sanal, düz ve cisimle aynı boydadır. Kırılma, ışığın ortam değiştirirken doğrultu değiştirmesidir. İnce kenarlı mercek ışığı toplar, kalın kenarlı mercek dağıtır.

Hız = dalga boyu · frekans. Frekansı kaynak, hızı ortam belirler. Enine dalgada titreşim yayılma doğrultusuna dik, boyuna dalgada paraleldir. Ses mekanik bir dalgadır ve boşlukta yayılmaz.

Atom proton, nötron ve elektrondan oluşur. Atom numarası proton sayısıdır; kütle numarası proton + nötrondur. Periyodik sistemde aynı periyotta soldan sağa atom yarıçapı azalır, iyonlaşma enerjisi genellikle artar.

Güçlü etkileşimler: iyonik bağ (metal-ametal), kovalent bağ (ametal-ametal), metalik bağ. Zayıf etkileşimler: van der Waals kuvvetleri ve hidrojen bağı. Hâl değişimleri zayıf etkileşimlerle ilgilidir.

Katı, sıvı, gaz ve plazma. Gazlarda basınç, hacim, sıcaklık ve mol sayısı birbirine bağlıdır. Hâl değişimi sırasında sıcaklık sabit kalır. Kaynama noktası dış basınca bağlıdır.

Homojen karışım (çözelti) tek görünümlüdür; heterojen karışım tek görünümlü değildir (süspansiyon, emülsiyon, aerosol). Derişim birimleri: kütlece yüzde ve ppm. Ayırma yöntemleri: süzme, damıtma, kristallendirme, ayırma hunisi.

Hücresel yapı, beslenme, solunum, boşaltım, metabolizma, büyüme ve gelişme, hareket, uyarılara tepki, üreme, homeostazi (iç dengenin korunması), adaptasyon ve organizasyon.

Prokaryot hücrede zarla çevrili çekirdek ve organel yoktur; ökaryot hücrede vardır. Mitokondri enerji üretir, ribozom protein sentezler, kloroplast fotosentez yapar. Hücre zarı seçici geçirgendir.

Basamaklar: tür, cins, aile, takım, sınıf, şube, âlem. Türden âleme gidildikçe birey sayısı artar, ortak özellik azalır. Âlemler: bakteriler, arkeler, protistler, mantarlar, bitkiler, hayvanlar. İkili adlandırmada ilk ad cinsi gösterir.

Canlı ve cansız ögelerin oluşturduğu bütündür. Üreticiler besin üretir, tüketiciler hazır alır, ayrıştırıcılar atıkları parçalar. Enerji piramidinde üst basamağa yaklaşık %10 enerji aktarılır.

Gen kalıtım birimidir; alel genin farklı biçimidir. Genotip gen yapısı, fenotip dış görünüştür. Baskın alel etkisini her zaman gösterir; çekinik alel yalnızca homozigot durumda (aa) fenotipte görülür.

Asya Hun Devleti bilinen ilk Türk devletidir. Köktürkler Türk adını kullanan ilk devlettir; Orhun Yazıtları onlara aittir. Uygurlar yerleşik hayata geçen ilk Türk topluluğudur. Devlet işleri kurultayda görüşülürdü.

Karahanlılar ilk Müslüman Türk devletidir. Gazneliler Hindistan seferleriyle tanınır. Büyük Selçuklular 1040 Dandanakan ile kuruldu; 1071 Malazgirt Anadolu'nun kapılarını Türklere açtı.

Dönemler: kuruluş (1299-1453), yükselme (1453-1579), duraklama, gerileme ve dağılma. İstanbul'un fethi 1453'tedir. Toprak düzeni tımar sistemine, merkez yönetimi Divan-ı Hümayun'a dayanır.

Mondros (1918) sonrası işgallere karşı Kuvayımilliye kuruldu. Kongreler ve TBMM'nin açılışıyla (23 Nisan 1920) düzenli ordu dönemi başladı. İnönü, Sakarya ve Büyük Taarruz zaferlerinin ardından Lozan (1923) imzalandı.

Dünya'nın şekli geoittir. Günlük hareket (kendi ekseni çevresinde) gece ile gündüzü ve yerel saat farklarını; yıllık hareket ve eksen eğikliği mevsimleri ve gece-gündüz süresindeki değişimi oluşturur.

Haritanın üç koşulu: kuşbakışı görünüm, ölçek ve düzleme aktarma. Büyük ölçekli haritada ayrıntı fazla, gösterilen alan dardır. Gerçek uzunluk = harita uzunluğu · ölçek paydası. Eş yükselti eğrileri sıklaştıkça eğim artar.

İklim elemanları: sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış. Sıcaklığı enlem, yükselti, denize uzaklık ve bakı etkiler. Rüzgâr yüksek basınçtan alçak basınca eser. Yağış oluşum türleri: yamaç, konveksiyonel, cephe.

Nüfus dağılışını iklim, yer şekilleri, su kaynakları, sanayi ve ulaşım etkiler. Nüfus artış hızı doğum ve ölüm farkına ve göçe bağlıdır. Nüfus piramidi yaş ve cinsiyet yapısını gösterir; tabanı geniş piramit genç nüfusu anlatır.

Temel sorusu: Doğru bilgi mümkün müdür ve kaynağı nedir? Rasyonalizm akıl, empirizm deney, sezgicilik sezgi der; kritisizm (Kant) akıl ve deneyi birleştirir. Septisizm kesin bilgiden kuşku duyar.

Temel sorusu: Varlık var mıdır ve özü nedir? İdealizm varlığın özünü düşünce, materyalizm madde sayar; düalizm ikisini birlikte kabul eder. Nihilizm varlığı reddeder.

Temel sorusu: İyi nedir, evrensel bir ahlak yasası var mıdır? Kavramlar: iyi-kötü, özgürlük, sorumluluk, vicdan, erdem. Kant ödev ahlakını, faydacılık en çok kişinin mutluluğunu, hazcılık hazzı ölçüt alır.

İmanın altı esası: Allah'a, meleklere, kitaplara, peygamberlere, ahiret gününe, kadere iman. Tevhit, Allah'ın birliğine inanmaktır. İnanç akıl ve gönül birlikteliğiyle anlam kazanır.

İslam'ın beş şartı: kelime-i şehadet, namaz, oruç, zekât, hac. İbadetin temel ilkeleri niyet ve ihlastır; ibadetler bireyi olgunlaştırır, toplumsal dayanışmayı güçlendirir.

İslam ahlakının temel değerleri: doğruluk, adalet, merhamet, emanete riayet, sabır, cömertlik, hoşgörü. Ahlakın kaynağı Kur'an ve sünnettir; ölçüsü iyiliği yaymak ve kötülükten sakınmaktır.

Nazım birimi: dize, beyit, dörtlük, bent. Ölçü: hece, aruz, serbest. Uyak: yarım (tek ses), tam (iki ses), zengin (üç ve daha çok ses), cinaslı. Redif: uyaktan sonra yinelenen aynı görevli ek ya da sözcük.

Klasisizm: akıl ve kurallar. Romantizm: duygu ve hayal. Realizm: gözlem ve gerçeklik. Natüralizm: deney ve belirlenimcilik. Parnasizm: şiirde biçim güzelliği. Sembolizm: sezgi ve müzik.

Benzetme: “buz gibi el”. Kişileştirme: insan dışı varlığa insan özelliği verme. Konuşturma: bu varlığı konuşturma. Abartma: olduğundan büyük ya da küçük gösterme. Karşıtlık: zıt kavramları birlikte kullanma.

İslamiyet öncesi (sözlü ve yazılı) → Geçiş dönemi (11-12. yy) → Halk ve Divan edebiyatı → Tanzimat (1860) → Servet-i Fünun (1896) → Fecr-i Âti (1909) → Millî Edebiyat (1911) → Cumhuriyet (1923).

Sözlü dönem: koşuk (aşk, doğa), sagu (ağıt), sav (atasözü), destan. Hece ölçüsü, dörtlük, yarım uyak. Yazılı dönem: 8. yüzyılda Orhun Abideleri; ardından Uygur metinleri.

Anonim: mâni, türkü, ninni, masal, destan. Âşık: koşma, semai, varsağı, destan. Tekke-tasavvuf: ilahi, nefes, deme, şathiye. Hece ölçüsü ve dörtlük temeldir.

Aruz ölçüsü, beyit ve ağır bir dil kullanılır. Nazım biçimleri: gazel, kaside, mesnevi, rubai, tuyuğ, şarkı, murabba. Başlıca şairler: Fuzuli, Baki, Nefi, Nabi, Nedim, Şeyh Galip.

1860'ta Tercüman-ı Ahval ile başlar. Birinci dönem (Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa): toplum için sanat. İkinci dönem (Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamit): sanat için sanat. Roman, tiyatro, makale edebiyatımıza girer.

1896-1901. “Sanat için sanat” anlayışı, ağır ve süslü dil. Şiirde Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin; romanda Halit Ziya Uşaklıgil (Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu) ve Mehmet Rauf (Eylül).

1909-1912. Edebiyatımızda bildiriyle ortaya çıkan ilk topluluk. İlkesi: “Sanat şahsi ve muhteremdir.” En önemli temsilcisi Ahmet Haşim'dir.

1911'de Selanik'te Genç Kalemler dergisindeki “Yeni Lisan” makalesiyle başlar. Sade Türkçe, hece ölçüsü, yerli konular. Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp, Ali Canip Yöntem.

Şiirde Beş Hececiler, Yedi Meşaleciler, Garip (Orhan Veli, Melih Cevdet, Oktay Rifat), İkinci Yeni. Romanda toplumcu gerçekçiler ile bireyin iç dünyasını anlatanlar öne çıkar.

Tanım kümesindeki her elemanı değer kümesinde yalnız bir elemana eşleyen bağıntıdır. Bire bir: farklı elemanların görüntüleri farklıdır. Örten: görüntü kümesi değer kümesine eşittir. Bileşke: (f∘g)(x) = f(g(x)).

P(x) = aₙxⁿ + … + a₁x + a₀ biçimindedir; en büyük üs derecedir. Kalan teoremi: P(x)'in (x − a) ile bölümünden kalan P(a)'dır. P(a) = 0 ise (x − a), P(x)'in bir çarpanıdır. Katsayılar toplamı P(1)'dir.

ax² + bx + c = 0 için Δ = b² − 4ac. Δ > 0 ise iki farklı gerçek kök, Δ = 0 ise çakışık kök vardır; Δ < 0 ise gerçek kök yoktur. Kökler toplamı −b/a, kökler çarpımı c/a'dır.

log_a b = c ⇔ aᶜ = b (a > 0, a ≠ 1, b > 0). Kurallar: log(x·y) = log x + log y, log(x/y) = log x − log y, log xⁿ = n·log x. log_a a = 1, log_a 1 = 0.

Aritmetik dizi: aₙ = a₁ + (n − 1)d; ilk n terim toplamı n(a₁ + aₙ)/2. Geometrik dizi: aₙ = a₁·rⁿ⁻¹; ilk n terim toplamı a₁(1 − rⁿ)/(1 − r), r ≠ 1.

Dik üçgende sin = karşı / hipotenüs, cos = komşu / hipotenüs, tan = karşı / komşu. Temel özdeşlik: sin²x + cos²x = 1. Sinüs teoremi: a/sin A = b/sin B. Kosinüs teoremi: a² = b² + c² − 2bc·cos A.

Limit, x bir değere yaklaşırken fonksiyonun yaklaştığı değerdir; sağdan ve soldan limit eşitse limit vardır. Fonksiyon bir noktada sürekli ise o noktadaki limiti fonksiyon değerine eşittir.

Türev, anlık değişim oranı ve teğetin eğimidir. (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹. Çarpım: (f·g)′ = f′g + fg′. Bölüm: (f/g)′ = (f′g − fg′)/g². Zincir kuralı: (f(g(x)))′ = f′(g(x))·g′(x). f′ > 0 ise fonksiyon artandır.

Türevin ters işlemidir. ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n+1) + C (n ≠ −1). Belirli integral F(b) − F(a) ile hesaplanır; negatif olmayan bir fonksiyonda eğri ile x ekseni arasındaki alanı verir.

İki nokta arası uzaklık: √((x₂−x₁)² + (y₂−y₁)²). Eğim: m = (y₂−y₁)/(x₂−x₁). Paralel doğruların eğimleri eşittir; dik doğruların eğimleri çarpımı −1'dir. Çember: (x−a)² + (y−b)² = r².

Klasik dönemde merkez yönetimi Divan-ı Hümayun, toprak düzeni tımar, askerî yapı kapıkulu ve eyalet askerleri üzerine kuruludur. 17. yüzyıldan itibaren ıslahatlar; 19. yüzyılda Tanzimat (1839), Islahat Fermanı (1856) ve Meşrutiyet (1876, 1908) öne çıkar.

Trablusgarp Savaşı (1911-1912), Balkan Savaşları (1912-1913) ve I. Dünya Savaşı (1914-1918) dağılmayı hızlandırdı. Fikir akımları: Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük, Batıcılık. Savaş Mondros Ateşkesi'yle bitti.

Mondros (1918) sonrası işgallere karşı Kuvayımilliye kuruldu. Kongreler ve TBMM'nin açılışıyla (23 Nisan 1920) düzenli ordu dönemi başladı. İnönü, Sakarya ve Büyük Taarruz zaferlerinin ardından Lozan (1923) imzalandı.

İnkılaplar siyasi, hukuki, eğitim-kültür, ekonomi ve toplumsal alanlarda yapıldı. Ekonomide İzmir İktisat Kongresi (1923) ve 1930'lardan sonra devletçilik; dış politikada barışçı ve bağımsızlıkçı çizgi izlendi.

II. Dünya Savaşı (1939-1945) sonrası Soğuk Savaş başladı: iki kutuplu dünya, NATO ve Varşova Paktı. Türkiye 1952'de NATO'ya girdi. 1991'de SSCB dağıldı ve küreselleşme hızlandı.

AYT coğrafyada doğal sistemler (ekosistem, biyoçeşitlilik), beşerî sistemler (nüfus politikaları, şehirleşme, ekonomik faaliyetler), Türkiye'nin bölgesel kalkınma projeleri ile küresel ortam ve çevre sorunları öne çıkar.

Sosyal Bilimler 2 testinde felsefe, mantık, psikoloji ve sosyoloji yer alır. Mantıkta akıl ilkeleri ve çıkarım; psikolojide öğrenme, güdü, kişilik; sosyolojide toplumsal yapı, değişme ve kurumlar temel başlıklardır.

AYT'de İslam düşüncesinde yorumlar (itikadi, fıkhi, tasavvufi), din ve laiklik, Hz. Muhammed'in hayatı, İslam ve bilim ile yaşayan dinler başlıkları öne çıkar.

Gerçek anlam: sözcüğün ilk akla gelen anlamı. Yan anlam: gerçek anlamla ilgili yeni anlam (masanın ayağı). Mecaz anlam: gerçek anlamdan tümüyle uzaklaşma (soğuk davranmak). Terim anlam: bir bilim ya da sanat dalına özgü anlam.

Öznel yargı kişiden kişiye değişir; nesnel yargı kanıtlanabilir. Sık sorulan ilişkiler: neden-sonuç (için, -den dolayı), amaç-sonuç (-mek için, diye), koşul-sonuç (-se, -dikçe). Ayrıca karşılaştırma, varsayım, tahmin, pişmanlık gibi anlamlar sorulur.

Konu: paragrafta neden söz edildiği. Ana düşünce: yazarın asıl vermek istediği ileti. Yardımcı düşünceler ana düşünceyi destekler. Önce soru kökünü okuyup ne arandığını bilmek hız kazandırır.

Ünsüz yumuşaması: kitap → kitabı. Ünsüz benzeşmesi: dolap → dolapta. Ünlü düşmesi: burun → burnu. Ünlü daralması: başla- → başlıyor. Kaynaştırma: masa-s-ı, oda-y-a.

Basit: yapım eki almamış (çiçekler). Türemiş: yapım eki almış (gözlük, sevgi). Birleşik: iki sözcük birleşmiş (başkent). Yapım eki anlamı değiştirir, çekim eki değiştirmez.

Fiilden türeyen ama kip ve kişi eki almayan sözcüklerdir. İsim-fiil (-ma, -ış, -mak): “okumak”. Sıfat-fiil (-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş) bir ismi niteler: “koşan çocuk”. Zarf-fiil (-ince, -ip, -arak, -ken, -madan…) fiili niteler: “gelince”.

Önce yüklem, sonra özne bulunur. Nesne: “neyi, kimi” (belirtili) ya da “ne” (belirtisiz). Dolaylı tümleç: “kime, nerede, nereden”. Zarf tümleci: “nasıl, ne zaman, niçin”. Söz grupları bölünmez.

Yüklemine göre isim ve fiil cümlesi. Ögelerin dizilişine göre kurallı (yüklem sonda) ve devrik. Anlamına göre olumlu, olumsuz, soru, ünlem. Yapısına göre basit, birleşik, sıralı, bağlı.

Bağlaç olan de / da ve ki ayrı yazılır; soru eki mi ayrı yazılır. “Her şey, bir şey” ayrı; “birkaç, hiçbir, herkes” bitişik. Özel ada gelen çekim eki kesmeyle ayrılır: Ankara'ya.

Virgül eş görevli sözcükleri ve sıralı cümleleri ayırır. Noktalı virgül virgüllü grupları ayırır. İki nokta açıklama ya da örnekten önce gelir. Kesme işareti özel adlara gelen çekim eklerini ayırır.

Anlama dayalı: gereksiz sözcük, yanlış anlamda sözcük, çelişen sözler, mantık hatası. Yapıya dayalı: özne-yüklem uyumsuzluğu, öge eksikliği, ek yanlışlığı, tamlama hatası.

Sayı kümeleri: doğal ⊂ tam ⊂ rasyonel ⊂ gerçek sayılar. Tek ve çift sayılar, ardışık sayılar, asal sayılar (en küçüğü 2) ve işlem önceliği bu konunun temelidir. Ardışık n sayının toplamı: n(n+1)/2.

a/b biçiminde yazılabilen sayılardır (b ≠ 0). Toplama ve çıkarmada payda eşitlenir; çarpmada pay payla, payda paydayla çarpılır; bölmede ikinci kesir ters çevrilip çarpılır. Her rasyonel sayının ondalık açılımı sonlu ya da devirlidir.

aᵐ·aⁿ = aᵐ⁺ⁿ, (aᵐ)ⁿ = aᵐⁿ, a⁻ⁿ = 1/aⁿ. Kök, kesirli üs demektir: ⁿ√a = a^(1/n). Paydayı kökten kurtarmak için pay ve payda eşlenikle çarpılır.

a/b = c/d ise a·d = b·c (içler dışlar çarpımı). Doğru orantıda biri artarken diğeri de artar (y = kx); ters orantıda biri artarken diğeri azalır (x·y = k).

Türleri: sayı, kesir, yaş, işçi, hareket, yüzde, kâr-zarar, karışım. Yöntem: bilinmeyene x de, denklemi kur, çöz, sonucu kontrol et. Yol = hız · zaman; işçi problemlerinde birim zamanda yapılan iş toplanır.

Birleşim (A ∪ B), kesişim (A ∩ B), fark (A − B). s(A ∪ B) = s(A) + s(B) − s(A ∩ B). n elemanlı bir kümenin alt küme sayısı 2ⁿ'dir.

P(A) = istenen durum sayısı / tüm durum sayısı; 0 ≤ P(A) ≤ 1. Bir olayın olmama olasılığı 1 − P(A)'dır. Bağımsız iki olayın birlikte gerçekleşme olasılığı P(A)·P(B)'dir.

Tablo, şekil ve sözel bilgilerden çıkarım yapmaya dayanır. Yöntem: verilenleri tabloya ya da şemaya dök, kesin bilgilerden başla, olasılıkları eleyerek ilerle. Her öncül için ayrı durum çizmek hata payını azaltır.

Asya Hun Devleti bilinen ilk Türk devletidir. Köktürkler Türk adını kullanan ilk devlettir; Orhun Yazıtları onlara aittir. Uygurlar yerleşik hayata geçen ilk Türk topluluğudur. Devlet işleri kurultayda görüşülürdü.

Karahanlılar ilk Müslüman Türk devletidir. Gazneliler Hindistan seferleriyle tanınır. Büyük Selçuklular 1040 Dandanakan ile kuruldu; 1071 Malazgirt Anadolu'nun kapılarını Türklere açtı.

Dönemler: kuruluş (1299-1453), yükselme (1453-1579), duraklama, gerileme ve dağılma. İstanbul'un fethi 1453'tedir. Toprak düzeni tımar sistemine, merkez yönetimi Divan-ı Hümayun'a dayanır.

Mondros (1918) sonrası işgallere karşı Kuvayımilliye kuruldu. Kongreler ve TBMM'nin açılışıyla (23 Nisan 1920) düzenli ordu dönemi başladı. İnönü, Sakarya ve Büyük Taarruz zaferlerinin ardından Lozan (1923) imzalandı.

İnkılaplar siyasi, hukuki, eğitim-kültür, ekonomi ve toplumsal alanlarda yapıldı. Ekonomide İzmir İktisat Kongresi (1923) ve 1930'lardan sonra devletçilik; dış politikada barışçı ve bağımsızlıkçı çizgi izlendi.

Matematik konum: 36°-42° kuzey enlemleri, 26°-45° doğu boylamları; doğu ile batı arasında 76 dakikalık yerel saat farkı vardır. Özel konum: üç tarafı denizlerle çevrili, Asya ile Avrupa arasında köprü, boğazlara sahip.

Akdeniz iklimi: yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı. Karadeniz iklimi: her mevsim yağışlı. Karasal iklim: yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlı; sıcaklık farkları fazla.

Nüfus dağılışını iklim, yer şekilleri, su kaynakları, sanayi ve ulaşım etkiler. Nüfus artış hızı doğum ve ölüm farkına ve göçe bağlıdır. Nüfus piramidi yaş ve cinsiyet yapısını gösterir; tabanı geniş piramit genç nüfusu anlatır.

Başlıklar: tarım (ürünlerin yetişme koşulları ve dağılışı), hayvancılık, madenler ve enerji kaynakları, sanayi, ulaşım, ticaret ve turizm. Sorular çoğunlukla ürün-bölge ve maden-yöre eşleştirmesine dayanır.

Sosyal düzen kuralları: din, ahlak, görgü ve hukuk; hukuku ayıran, devlet eliyle uygulanan yaptırımdır. Kamu hukuku (anayasa, idare, ceza) ve özel hukuk (medeni, borçlar, ticaret) olarak ayrılır. Hak ehliyeti doğumla başlar.

Devletin temel kuruluşunu ve temel hak ve özgürlükleri düzenleyen en üst hukuk normudur. Türk anayasaları: 1876, 1921, 1924, 1961, 1982. 1982 Anayasası'nın ilk üç maddesi değiştirilemez; dördüncü madde bunu güvence altına alır.

Yasama yetkisi TBMM'ye aittir; Meclis 600 milletvekilinden oluşur ve seçimler beş yılda bir yapılır. Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir. Yargı yetkisi bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.

İdarenin kuruluşunu ve işleyişini düzenler. Merkezî idare: başkent ve taşra teşkilatı (il, ilçe). Yerinden yönetim: il özel idaresi, belediye, köy ve hizmet kuruluşları. İdarenin her türlü eylem ve işlemi yargı denetimine tabidir.