dersimizvarmıKonu anlatımı · 5-6. sınıf sosyal bilgiler · 9. sınıf coğrafya · TYT
Harita Bilgisi Konu Anlatımı: Enlem, Boylam, Ölçek ve Saat Farkı
Harita, yeryüzünün tamamının ya da bir bölümünün kuşbakışı görünümünün belirli bir oranda küçültülerek düzleme aktarılmasıdır. Bir yerin haritadaki konumu enlem ve boylamla belirtilir.
Habib Burak Arslan · Türkçe Öğretmeni ve Eğitim Koçu · Güncelleme: Kasım 2026
Paraleller ve meridyenler
| Paralel (enlem) | Meridyen (boylam) | |
|---|---|---|
| Başlangıç | Ekvator (0°) | Greenwich başlangıç meridyeni (0°) |
| Değer aralığı | 0°-90° kuzey ve güney | 0°-180° doğu ve batı |
| Etkilediği | İklim, sıcaklık, bitki örtüsü | Yerel saat |
| Özellik | Kutuplara doğru çevreleri küçülür. | Kutuplarda birleşir; ardışık iki meridyen arası 4 dakikadır. |
Türkiye yaklaşık 36°-42° kuzey enlemleri ile 26°-45° doğu boylamları arasında yer alır. Bu nedenle doğu ile batı ucu arasında 19 · 4 = 76 dakika yerel saat farkı vardır.
Ölçek
- Kesir ölçek: 1/100 000 ölçekli haritada 1 cm, gerçekte 100 000 cm yani 1 km'dir.
- Gerçek uzunluk = harita uzunluğu × ölçek paydası.
- Paydası küçük olan ölçek büyük ölçektir: ayrıntı fazladır, gösterilen alan küçüktür.
Çözümlü örnek sorular
Özgün sorular
Soru 1
1/500 000 ölçekli bir haritada 4 cm olarak ölçülen iki şehir arasındaki gerçek uzaklık kaç km'dir?
- A) 2
- B) 5
- C) 20
- D) 200
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: C · 4 · 500 000 = 2 000 000 cm = 20 km.
Soru 2
Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki yerel saat farkı kaç dakikadır?
- A) 19
- B) 36
- C) 60
- D) 76
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: D · 26° ile 45° doğu boylamları arasında 19 meridyen farkı vardır; her biri 4 dakika olduğundan 76 dakika eder.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi enlemin etkilerinden biridir?
- A) Yerel saatin değişmesi
- B) Sıcaklığın Ekvator'dan kutuplara doğru azalması
- C) Tarih değiştirme çizgisinin bulunması
- D) Ülkelerin ortak saat kullanması
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: B · Enlem, güneş ışınlarının geliş açısını etkiler; bu da sıcaklığı ve iklimi belirler. Yerel saat boylamla ilgilidir.
Sık sorulanlar
Enlem ve boylam arasındaki fark nedir?
Enlem bir yerin Ekvator'a, boylam başlangıç meridyenine olan açısal uzaklığıdır. Enlem iklimi, boylam yerel saati etkiler.
Büyük ölçekli harita ne demek?
Ölçek paydası küçük olan haritadır; dar bir alanı çok ayrıntılı gösterir (örneğin şehir planı).
Bu konuyu birlikte çalışalım
Eksik kalan yeri bire bir derste, öğrencinin kendi sorularıyla kapatıyoruz. İstanbul'da yüz yüze, her yerden online.
Diğer konular
Hazırlayan: Habib Burak Arslan, Türkçe öğretmeni ve eğitim koçu
Son güncelleme: 13 Kasım 2026